Kvalitetna praktična nastava po Međunarodnoj organizaciji rada

Da li ste znali da je Međunarodna organizacija rada (MOR) svoju prvu definiciju učenja utemeljenog na radu/učenja uz rad dala još 1939. da bi istu unaprijedila 1962. godine? Po toj definiciji “sistematična dugoročna obuka za priznato zanimanje koja se pretežno odvija u poslovnom subjektu ili kod samostalnog zanatlije treba da bude ugovorena kroz pisani ugovor te da podliježe utemeljenim standardima”. Definicija i naknadni paragrafi navode uslove koje su neophodni da bi se takav vid nastave organizovao.

Tokom narednih decenija MOR je radio na promovisanju koncepta tzv. sistema kvalitetnog učenja uz rad kako bi naglasila kvalitet i značaj za tržište rada. Taj sistem sadrži sljedeće ključne karakteristike:

1. Socijalni dijalog – glavni cilj je promocija izgradnje konsenzusa i demokratskog uključivanja svih partnera relevantnih za stručno obrazovanje. Uključivanje socijalnog partnera je neophodno u cilju osiguranja kvalitetne organizacije i sadržaje učenja uz rad koja će ispuniti zahtjeve i očekivanja poslovnih subjekata, učenika i ekonomije u cijelosti.

2. Zakonodavni okvir – za kvalitetnu organizaciju učenja uz rad neupitno je postojanje adekvatnog zakonodavnog okvira kojim će se uspostaviti jasni i precizni kriterijumi za izradu, provođenje, nadzor i vrednovanje praktične nastave. Iskustva država ukazuju na nepostojanje jedinstvene zakonodavne regulative i jednog modela praktične nastave koji se regulatornim okvirom uspostavlja.

3. Jasne uloge i odgovornosti – ovaj kriterijum podrazumijeva uključenost sljedećih grupa u izradu i provođenje stručnog obrazovanja: (a) učenika, (b) udruženja poslodavaca, (c) relevantnih sindikata, (d) nadležnih ministarstava i organa uprave, (e) mentora/supervizora u preduzećima, (f) predstavnika sektora, (g) nastavnika.

4. Sistem finansiranja – adekvatno finansiranje stručnog obrazovanja ključni je faktor u kvalitetnoj i uspješnoj organizaciji i provođenju učenja uz rad. Pravičan sistem finansiranja podrazumijeva uzimanje u obzir sljedećih kalkulacija – cost-benefit analiza svih finansijskih i nefinansijskih aspekata organizacije učenja uz rad za poslovne subjekte, vladu i učenike. Nadalje, u procjeni pravičnog sistema finansiranja značajni su odgovori na pitanja: a) da li nadležne vlasti sufinansiraju učenje uz rad? b) da li postoje podsticaji vlasti za poslovne subjekte koji su uključeni u izvođenje stručnog obrazovanja? c) da li poslovni subjekti plaćaju učenike za efektivni rad? d) da li je postojeći sistem finansiranja organizacije učenja uz rad adekvatan? itd.

5. Utjecaj tržišta rada na organizaciju stručnog obrazovanja – većina država suočava se s problemom nesklada između vještina traženih na tržištu rada i vještina koje su rezultat formalnog obrazovanja. Za ispunjenost ovog kriterija razrađeni su potkriteriji poput: a)uspostaviti sistem za procjenu i predviđanje vještina koji bi podrazumijevao uključenost socijalnih partnera b)uspostavljanje mehanizma uključivanja identifikovanih vještina u organizaciju stručnog obrazovanja c)redovna provedba monitoringa i evaluacije uz uključenost socijalnih partnera d)adekvatna valorizacija rezultata i njihova implementacija u reforme stručnog obrazovanja.

6. Inkluzija – promocija jednake uključenosti za muškarce i žene, osobe s posebnim potrebama kao što su osobe s invaliditetom, etničke ili druge manjine, migranti, i sl. Postoje li posebne mjere koje ohrabruju učešće ovih grupa u učenju uz rad? Pružaju li vlasti podršku poslovnim subjektima koji su domaćini predstavnika ovih grupa na učenju uz rad?

Učenje uz rad je u sistemu srednjeg stručnog obrazovanja u Bosni i Hercegovini prepoznato kao nastavni predmet praktična nastava koji veoma oprezno koristimo kao prevod riječi “apprenticeship”, uzimajući u obzir onaj aspekt njenog provođenja koji se odvija u poslovnom subjektu. O tome da su se u različitim socio-ekonomskim i političkim sistemima razvili – i dalje razvijaju, različiti oblici učenja uz rad valja strogo voditi računa.

Za više o stanju na polju zakonodavnog okvira vidjeti izvještaj Fondacije Helvetas Moja budućnost Praktična nastava učenika kod privrednih subjekata koju je uradio dmb consulting iz Sarajeva.